Farisan Nedir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
İstanbul’un kalabalık sokaklarında yürürken bir an fark ettim, çevremdeki insanlar arasında sürekli bir farklılık vardı. Kimisi geleneksel kıyafetler içinde, kimisi modern tarzda; bazıları gözleriyle konuşuyor, bazılarıysa sessizdi. O an, sokak hayatının çeşitliliği üzerine düşündüm. Farisan nedir? Bu soruyu daha önce de kafamda pek çok kez geçirmiştim. Ancak o gün, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından bu kavramın ne anlama geldiğini daha derinlemesine düşündüm.
Farisan, özellikle Kürt kültüründe yaygın olarak kullanılan bir kelimedir ve “faziletli” ya da “erdemli” anlamına gelir. Ancak bu basit anlamın ötesinde, toplumsal bağlamda çok daha derin bir anlam taşır. Farisan, genellikle toplumun belirli kesimlerine uygulanan bir baskı, toplumsal normlara uyum sağlama zorunluluğu ve erdemin sadece görünüşe dayalı bir kavram olmasıyla ilişkilendirilebilir. Toplumsal cinsiyet ve sosyal adalet açısından bakıldığında, Farisan’ın ne olduğu, kimler tarafından ve nasıl kabul edildiği önemli bir soruya dönüşüyor.
Farisan ve Toplumsal Cinsiyet Rolleri
İstanbul’da bir sabah, işyerime giderken metrobüste, farklı yaş gruplarından kadın ve erkeklerin davranışlarını gözlemledim. Birkaç kadın, yoğun iş tempolarından dolayı oldukça stresli görünüyordu. Ancak bir başka kadın, telefonunda bir sosyal medya paylaşımını sessizce izliyor ve “güzel” görünme üzerine paylaşımlar yapıyordu. O an Farisan kavramının toplumsal cinsiyetle nasıl bir ilişkisi olduğunu fark ettim. Toplumun çoğu zaman “güzel” ve “erdemli” kavramlarını birleştirdiğini düşünüyoruz, ancak bu kavramlar genellikle sadece kadınlar için geçerliymiş gibi bir algı oluşuyor. Kadınların fiziksel görünüşü, erdemliliği ve değerleri üzerinde baskı kuruyor.
Toplumsal cinsiyet rolleri, kadınları sürekli olarak “farisan” olmaya zorlayan bir yapıyı besliyor. İstanbul sokaklarında yürürken, birçok kadının etrafa giydiği kıyafetler, makyajları, duruşları ve davranışlarıyla nasıl “toplumun beklediği” kadın rolünü yerine getirmeye çalıştığını görebilirsiniz. Yani, Farisan kavramı, sadece erdemli bir yaşam sürmekle değil, aynı zamanda toplumun dayattığı güzellik ve davranış normlarına uymakla da ilişkilendiriliyor.
Bir gün, iş çıkışı sokakta yürürken, yaşı daha genç olan bir kadının ellerinde ağır bir çanta, üzerinde abartılı makyaj ve şık bir elbise ile yürüdüğünü fark ettim. Görünüşe göre, dışarıdan bakıldığında her şey “doğru” görünüyordu. Ama bir dakika sonra, kadın hızla telefona bakarak, ailesine ve çevresine nasıl mükemmel bir “Farisan” olmaya çalıştığını, bu çabayı her an hissettiğini anlatan bir mesaj gönderiyordu. İşte o an fark ettim; toplumun güzellik ve davranış beklentileri, kadının yaşamını zorlaştıran bir yük haline gelmişti.
Çeşitlilik ve Farisan: İki Karşıt Anlam
Farisan’ın toplumsal cinsiyetle ilişkisini düşündükçe, farklı gruplar arasındaki çeşitliliği göz önünde bulundurmak gerektiğini fark ettim. İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde, insanlar farklı kültürlerden, farklı yaş ve toplumsal sınıflardan geliyorlar. Farisan kavramı, toplumun farklı kesimleri için farklı anlamlar taşıyabilir.
Örneğin, bir işyerinde, alt sınıftan gelen bir çalışan için Farisan, belki de “sabırlı, saygılı ve çalışkan” olmakla özdeşleşirken, daha üst sınıftan bir çalışan için bu kavram, “şık, zarif ve gösterişli” olmak anlamına gelebilir. İstanbul’un işlek caddelerinde gördüğüm lüks mağazaların önünden geçen o kadınlar ve erkekler, sürekli bir Farisan olma çabasıyla kendilerini sınıflandırıyorlar. Toplumsal farklılıklar, bu tür kavramların anlamını çeşitlendiriyor, ancak bir grup, genellikle diğerlerini dışlıyor.
Geçtiğimiz günlerde bir sivil toplum toplantısında, çeşitli yaş ve toplumsal sınıflardan gelen kadınların, Farisan nedir ve nasıl yaşamalıdır sorusunu tartıştığını duyduğumda, bu farklı bakış açılarını daha net gördüm. Birçok kişi, Farisan kavramını erdemli bir yaşam ve toplumsal sorumlulukla ilişkilendirirken, diğerleri ise bu kavramı güzellik ve görünüşle bağdaştırıyordu. O an, Farisan’ın sadece bir toplumsal kod değil, aynı zamanda çok katmanlı bir kavram olduğunu fark ettim.
Farisan ve Sosyal Adalet
Sosyal adalet açısından bakıldığında, Farisan’ın herkes için eşit bir kavram olmadığını söylemek mümkün. Zengin bir sınıfın üyeleri için Farisan, prestijli bir yaşam tarzı ve toplumsal normları takip etmek anlamına gelirken, daha düşük gelirli kesim için bu kavram daha çok “sessiz kalmak, sabırlı olmak ve daha az görünür olmak” ile ilişkili olabilir. Bu durum, sosyal adaletin eksik olduğu bir toplumda, kimlerin “farisan” olarak kabul edildiği sorusunu gündeme getiriyor.
Sosyal adaletin sağlandığı bir toplumda, her bireyin aynı Farisan kalıplarına uymak zorunda kalmadığını görmek önemli. Bunu, çeşitli toplumsal sınıfların ve cinsiyetlerin de kendilerini özgürce ifade edebilecekleri bir ortam olarak düşündüm. Eğer Farisan, sadece toplumsal cinsiyet ve sınıf üzerinden tanımlanmışsa, o zaman bu kavram, toplumun en temel adalet anlayışını da zedelemiş demektir.
Sonuç: Farisan Nedir ve Ne Olmalıdır?
Farisan nedir sorusuna, İstanbul sokaklarında, metroda, işyerinde gördüğüm her bir insanın deneyimiyle bir kez daha düşündüm. Farisan, sadece “erdemli” olmakla ilgili bir kavram değil, toplumsal baskılar, çeşitlilik ve sosyal adaletle şekillenen bir anlam taşır. Bu kavram, kimi zaman kadınları toplumun beklediği güzellik ve davranış normlarına uymaya zorlayan bir yük haline gelir. Kimi zaman ise, sosyal sınıf farklarıyla derinleşen bir anlam kazanır.
Sonuç olarak, Farisan, tek bir kalıp içinde şekillenmiş bir kavram olmamalı. Herkesin kendi deneyimi ve kimliğiyle, bu kavramı yeniden tanımlaması gereken bir dönemden geçiyoruz. Farisan, hem bireysel özgürlüklerin hem de toplumsal adaletin savunucusu olmalı; tek bir dayatma değil, herkesin kendini ifade edebileceği bir alan olmalı.